Je la lumo de antaŭ nelonge kolektitaj nun eblas omaĝi al tiu plej konvinkita kaj sindonema kataluna pastro-esperantisto, kies nomo estas kvazaŭ ne konata de la nuntempaj generacioj.

Tre supraĵe dirite ni sciu ke li naskiĝis en Girona la 4-an de Aŭgusto 1899, pastriĝis en 1924 kaj estis instruisto ĉe la seminario-kolegio de Collell (Girona-provincio). Je la lasta tempo de sia vivo, tamen sen forlasi instruadon, li responsis pri la paroĥo de Torn. Li esperantistiĝis plej verŝajne ĉe la porpastra seminariejo en Girona, kie Pastro Josep Casanovas i Genover (1884-1965), profesoro pri latina lingvo kaj prezidanto de la grupo "Ĝirona Espero", agema esperantisto ĝis sia morto, plej entuziasme kaj sukcese disvastigis Esperanton kaj eĉ starigis grupon ĉe la seminariejo, "Studenta Juneco". Prezidanto de IKUE (1927-1935), Pastro Font dum kelkaj jaroj eldonis "Espero Katolika". Se "Enciklopedio de Esperanto" diras, ke "li ĉeestis plurajn Universalajn Kongresojn kaj aliajn kongresojn" en la intertempo de la du mondmilitoj kaj estis "bona oratoro", K. Kalocsay dediĉis al li unu el siaj "Rimportretoj".

Rimportreto K. Kalocsay Font Giralt ĉarma korpulento, Ruĝetaj vangoj gaje ŝvelas. Humoro lia sune helas Sed malamikas al silento Per nebridebla elokvento Li do senĉese ĝin forpelas, Font Giralt, ĉarma korpulento Ruĝetaj vangoj gaje ŝvelas. Prezidas li kun diligento, Kaj ĉarmas, eĉ se li kverelas. Kaj eĉ se gaje li fabelas Kun forta kataluna sento... Font Giralt, ĉarma korpulento. (el "Literatura Mondo", 1934)

En "Espero Katolika" de Januaro 1977 Pastro Manuel Casanoves rememoras pri kelkaj movadaj datrevenoj. Li notas, ke en 1936 estis murditaj pluraj katalunaj pastroj, IKUE-anoj, inter kiuj Font Giralt.

Kiam, kiel prezidanto de la restarigita "Kataluna Esperanto-Asocio" li subskribis la enkondukon de la nova "Kataluna Esperantisto" (Junio 1982), kiu ne plu aperis de la fino de 1936, Pastro Manuel Casanoves i Casals subtrekis: "Post la kruela milito dum kiu okazis neeldireblaj krimoj ambaŭflanke, eble la tutmonda esperantistaro pli bone aŭdis pri tiuj, kiujn faris la ribelintaj faŝistoj, sed menciendas ankaŭ, ke de laŭnomaj kontraŭfaŝistoj estis murditaj bonaj esperantistoj katalunaj, kiel pastro Joan Font Giralt".

Retrospektive pri 80 jaroj de IKUE (1903-1983), "Espero Katolika" n-ro 7, 12/1992 publikigis studon de Nico Hoen. Pri pastro Font Giralt estas dirite: "nur pli poste oni sciis, ke maristoj terure martirigis lin, forhakis liajn manojn kaj bruligis lian korpon, la 17-an de Aŭgusto de 1936 sur la vojo de Collell al Girona. Font Giralt, prezidanto de IKUE mortis kiel martiro por sia religio".

Aparte gravas la vortoj "martiro por sia religio" sed ĉu Font Giralt vere estis "martiro" laŭ la eklezia senco de la vorto? Lau notoj ricevitaj de la dioceza arĥivejoj en Girona (en la kataluna lingvo): "Je la unuaj tagoj de la ribelo li (Font Giralt) trovis rifuĝon en paroĥan domon kvankam li estus povinta facile fuĝi. Li preferis resti kun siaj paroĥanoj fide kredante, ke al li okazos nenio. Venis la 15-a de Aŭgusto 1936 kaj li estis arestita de la komitato de la popolo. Ili kondukis lin sur la teritorion de la municipo de Cellent kaj, sur la vojo iranta de Banyoles al Olot tra Sant Pau, ĉe la ponto konata sub la nomo Esparragueres ili murdis lin post parolaj kaj fizikaj turmentoj. Unu el la ekzekutintoj, por ke estu pruvo pri tiu heroaĵo inter milicanoj, tranĉis al li orelon, kiun li konservis dum kelkaj tagoj en sia poŝo. Li konsideris, ke tiu viktimo estis grava kaptaĵo".

Kial do Font Giralt estis "grava kaptaĵo"? Tiele daŭrigas la notoj: "Pastro Font Giralt estis viro de vasta kulturo kaj prezidanto de la katolikaj esperantistoj de Eŭropo. Certe tiu ofico donis al li ian fidon meze de tiu ĥaosa situacio. Tio ĉi signifas, ke la murdo de nia pastro impresis ĉe la esperantistoj".

Nenie estas uzata la vorto "martirigo" sed murdo kaj la esperantista flanko de - por ni esperantistoj - "nia martiro" probable ne estas fremda al la prikonsidero de unu el liaj ekzekutintoj, kiu parolis pri "grava kaptaĵo". Sekve de tio mi subkomprenas, ke Pastro Font Giralt estis murdita ankaŭ pro tio, ke li iam estis prezidanto de IKUE kaj eldoninto de "Espero Katolika". Cetere malhelpojn por ne diri suspektojn li suferis jam de 1934. Samdirekten kondukas nin konfeso de nevino de Font Giralt. Temas pri kompostita eltiraĵo de intervjuo verŝajne destinita en 1985 al "Presència", ĉiusemajna aldono al "El Punt", tagĵurnalo de Girona. Tiam aperis interjuo de ĵurnalisto al konataj virinoj de Girona sub formo de kroniko, kiu titoliĝis "Dones de Girona".

Ĉar la parto, kiu interesas nin fakte ne estis publikigita mi povas nenion diri ĉu pri la kunteksto, ĉu pri la nomo de la nevino. Jen mia traduko de la katalunlingvaj notoj:

"Jes. Mia onklo, pastro Joan Font, estis instruisto en Collell. Li estis mortigita en 1936 kaj ni scias, kiu faris tion, tamen ni ne diris kaj neniam diros kiu. Mia onklo estis alta kaj fortika, li defendis sin kaj tiam ili forte frapis lin ĉe la nuko pere de kulaso de fusilo".

ĉar pastro Font defendis sin jam li ne plu povis esti konsiderata kiel martiro almenaŭ laŭ la eklezia koncepto de la vorto kaj tiele daŭrigas la notoj:

"Li estis prezidanto de la esperantistoj (katolikaj) de tuta Eŭropo kaj li eldonis sola revuon en tiu ĉi lingvo, kiun li dissendis ĉien. Ĝi estis presita de Bonet en Olot. Pro tio, kiam ni denove parolas pri esperanto ni ĝojas pro tio, ke ni memoras, ke ĉi tie estis viro, antaŭ multaj jaroj, kiu profitis somerojn por vojaĝi al kongresoj, kiuj okazis eksterlande, ĝis kiam Hitler ekkomencis fari stultaĵojn".

En "Presència" de Novembro 1984 aperis 5-paĝa multilustrita artikolo pri Esperanto. Nenie estas citita la nomo de Pastro Font Giralt sed povas esti, ke tiu ĵurnalista dosiero vekis la nerepresitajn rememorojn de la nevino de Font Giralt en ligo kun Esperanto?

Mi aŭdis - sd konfirmon mi ne ricevis - ke eklezia komisiono enketis cele al beatigo de Pastro Joan Font Giralt. Unu el la demandoj al la proksima parencaro estis: "ĉu vi pretas pardoni al la murdistoj?". Iu el ili respondis "Ne" kaj pro tio ĉesis la enketo.

Ĉiukaze, por la esperantistoj, la nomo de Font Giralt nepre devas enviciĝi en nian martirolibron pro tio ke li estis sovaĝe kaj martirige murdita ankaŭ pro Esperanto. En tiu centjariĝa tempo de lia naskiĝo, ni rememoru.

Karto de Pastro Font (la 20-an de Februaro 1933) al f-ino Marie Larroche, vicprezidantino de IKUE